Speurtocht naar de Emslandkampen; vijftien verschrikkelijke kampen net over de grens…

De Emslandlager waren een groep van concentratie-, straf- en krijgsgevangenenkampen in het Duitse Emsland en het graafschap Bentheim, gelegen in Noordwest-Duitsland in de buurt van de Nederlandse grens. In totaal vielen onder de Emslandlager vijftien kampen. Deze kampen werden vanuit Papenburg geleid. De kampen hadden wisselende functies. Ze werden door de nazi’s gebruikt als:

• concentratiekampen (1933-1936)
• strafgevangenenkampen (1934-1945)
• militaire strafgevangenenkampen (1939-1945)
• krijgsgevangenenkampen (1939-1945)
• buitenkampen van het concentratiekamp Neuengamme (1944/45)
• De veranderende functies van de kampen is verweven met de ontwikkelingsgeschiedenis van het nationaalsocialisme. De Emslandkampen hadden buitenkampen in Noord-Duitsland, Noorwegen en in het westen van Frankrijk. In 1933 werden drie concentratiekampen voor politieke tegenstanders van het nationaalsocialisme opgericht: V Neusustrum, I Börgermoor en VII Esterwegen. Neusustrum en Börgermoor werden in 1934 omgezet in een gewoon strafkamp. Ook Esterwegen was vanaf 1937 een gewoon strafkamp. In 1939 werden, vaak vlak na de bouw, alweer 103 barakken weggehaald om te dienen bij de bouw van de Westwall. Met de barakken reisden 2.000 Emslandgevangenen mee. Vrij snel keerden de van het Emsland geleende barakken en gevangenen weer terug. In de zes noordelijke strafkampen werden tussen 1939 en 1945 voornamelijk veroordeelde Wehrmacht-militairen gevangen gehouden. Hier werden ook veel jonge mannen uit Luxemburg en Elzas-Lotharingen gevangen gehouden. Deze gebieden werden door de nazi’s als al vanouds Duits grondgebied beschouwd. In de negen zuidelijke kampen werden krijgsgevangenen, onder meer uit Frankrijk, België, Nederland, Italië, Polen en vooral de Sovjet-Unie vastgehouden. Daartoe werden in Dalum en Versen de stalags 6C en B opgericht. Tegenover de Sovjet-krijgsgevangenen hield men zich niet aan de Geneefse Conventies. De nazi’s beschouwden hen als laagste van de Untermenschen en niet als krijgsgevangenen. In Esterwegen werden in 1943 en 1944 verzetsstrijders (Duits: Nacht und Nebel gefangenen) uit Frankrijk, België en Nederland opgesloten. Daarnaast waren in 1944 en 1945 de Emslandlager Dalum en Versen een buitenkamp (Außenlager) van het concentratiekamp Neuengamme. De gevangenen van alle vijftien kampen werden als (dwang)arbeider ingezet bij de ontginning van de veengebieden.

Boek bevat veel foto’s en kaartjes.